آداب و رسوم چهارشنبه سوری در آذربایجان غربی

به گزارش وبلاگ نصرت، مردم آذربایجان غربی جشن چهارشنبه سوری را مانند سایر ایرانیان برگزار می نمایند. اما این آیین به دلیل وجود بعضی ویژگی ها و خصلت های فرهنگی و قومی، خرده آیین هایی را در خود جای داده است.

آداب و رسوم چهارشنبه سوری در آذربایجان غربی

مردم آذربایجان غربی اسفندماه را بایرام آیی یعنی ماه عید هم می گویند. آنها به هفته اول اسفند ماه چیله قووان یعنی چله فراری و به چهارشنبه هفته اول اسفند یالانچی چهارشنبه، یعنی چهارشنبه دروغین می گویند.

آذری ها همچنین چهارشنبه هفته دوم اسفند ماه را کوله چارشنبه، یعنی چهارشنبه کوتاه، چهارشنبه هفته سوم را موشتولوقچی چارشنبه، یعنی چهارشنبه مژده رسان و چهارشنبه هفته چهارم اسفند را آخر چارشنبه، یعنی آخرین چهارشنبه می گویند.

آذری ها تا دو سه دهه گذشته، هر چهارشنبه اسفند ماه را با افروختن آتش جشن می گرفتند، اما امروزه فقط شاهد برگزاری آخرین چهارشنبه سال در این استان هستیم.

بخشی از جمعیت استان را ایلات تشکیل می دهند که برگزاری آیین ها و سنت ها نیز بین آنها با شیوه های مختلفی برگزارمی گردد و بعضی اعیاد در این ایلات کرد و ترک صندلی ویژه ای دارد، به عنوان مثال ایل جلالی، ایل ممکانلو، ایل هرکی و ایل دهکبری برای عید فطر، عید قربان و تولد حضرت محمد (ص) اهمیت بسیار قائل اند و عید نوروز در میان آنها در صندلی بعدی واقع شده است. در این میان اما جشن هایی چون چهارشنبه سوری، عید نوروز و سیزده به در بین ایلاتی چون زرزرا و قره پاپاق صندلی ویژه ای دارند.

یکی دیگر از اعیاد ایلات منطقه، عید خدرنبی (خضر) است که این عید در شب اول اسفند گرامی داشته می گردد. در این شب از هر 10 نفر، یک نفر خود را به شکل حاجی فیروز می آراید و با خواندن اشعار موزون برنامه هایی را اجرا می نماید.

حدود چهل پنجاه سال پیش این گونه رسم بود که هنگام غروب و تاریک شدن هوا در روستاها، جوانان و بزرگسالان کپه های هیزم را در پشت بام منازل روی هم جمع می کردند و خانواده ها دور هم جمع می شدند و هیزم ها را می افروختند و سپس از روی شعله های آتش می پریدند.

در میان بعضی از خانوده های کردزبان استان هم در این مراسم که آن را چووارشن بانه می نامند، تنها به فرستادن یک جعبه شیرینی و یک کیسه حنا و مقداری تنقلات از قبیل گردو، بادام، شکلات و روسری برای اهالی فامیل و آشنایان اکتفا می گردد البته نمودها اغلب شب تحویل سال آتش روشن می نمایند.

شال اندازی

شال اندازی یکی دیگر از آداب چهارشنبه سوری در آذربایجان غربی بود. به این ترتیب که بعد از مراسم آتش افروختن، جوانان بر بام خویشان و همسایگان می رفتند و دستمالی را از پنجره و در روستاها از روزن بام ها به درون آویزان می کردند و صاحبخانه تعدادی گردو، بادام یا تخم مرغ رنگ نموده به دستمال می بست و می گفت؛ چک! الله مطلبین ورسین. یعنی؛ خدا مرادت را بدهد.

بخت گشایی

مراسم بخت گشایی از آیین های مربوط به شب چهارشنبه سوری در آذربایجان غربی است که شامل گره زدن دستمال یا چارقد بود. بدین ترتیب که دختران دم بخت گرهی به دستمال یا چارقد خود می زدند و از اولین رهگذر می خواستند تا به امید بازشدن گره از کارشان، گره را بگشاید. در گذشته دختران دم بخت همچنین با پریدن از روی آتش شعر بختم آچل چارشنبه یعنی بختم در چهارشنبه سوری باز گردد را می خواندند.

بیللی بللی

بیللی بللی یا قاشق زنی هم از رسم های شب چهارشنبه سوری در آذربایجان غربی بود.

در این رسم دختران و پسران جوان قاشق به دست برای آن که شناخته نشوند چادری بر سر خود می کشیدند و به در خانه دوستان و همسایگان می رفتند و با زدن قاشق روی کاسه فلزی صاحب خانه را از حضور خود با خبر می کردند و صاحب خانه هم کاسه های آن ها را از آجیل چهارشنبه سوری، شیرینی، شکلات، نقل و پول پر می کرد.

فال گوش ایستاندن

فال گوش ایستادن نیز از دیگر رسم های چهارشنبه سوری بود که در آن دختران جوان نیت می کردند و پشت در اتاق می ایستاندند و به سخنان اهل خانواده گوش می دادند، سپس با تفسیر سخنان آنها، پاسخ نیت خود را می گرفتند و به همین خاطر معمولا بزرگان خانواده تأکید می کردند که همه اعضای خانواده در این شب سخنان خوب بگویند.

کوزه شکنی

مردم استان در شب چهارشنبه سوری، کوزه های کهنه را از روی پشت بام ها بر زمین می انداختند و می شکستند و به جای آن، کوزه نو می خریدند.

خواندن بایاتی

خواندن بایاتی های (شعر تک بیتی به زبان آذری) در شب چهارشنبه سوری در این استان نیز مرسوم بود. معمولا خانواده ها به منزل بزرگان فامیل می رفتند و به خوردن آجیل و خواندن بایاتی سرگرم می شدند.

خنچه چهارشنبه سوری

یکی دیگر از مراسم چهارشنبه سوری، فرستادن خنچه ای از هدایا به همراه نقل و شیرینی و آیینه برای تازه عروس ها بود. در این روز خانواده داماد هدایایی رنگارنگ را به خانه تازه عروس می فرستادند و این روز را جشن می گرفتند.

فردای چهارشنبه سوری

رفتن سر چشمه از دیگر مراسم چهارشنبه سوری است با این تفاوت که این رسم در صبح چهارشنبه انجام می شد. در روستاها هنوز هم سپیده دم این روز، زنان و دختران کوزه به دست سر چشمه می فرایند و کوزه های خود را پر از آب می نمایند و به خانه می آوردند و اندکی از آن آب را در حیاط خانه می پاشند تا سال پربرکت و خوبی را داشته باشند.

روشن کردن آتش

حدود چهل-پنجاه سال پیش رسم معمول چنین بود که، دَم دمای، غروب آفتاب و تاریک شدن هوا در نقاط روستایی، جوانان و بزرگسالان با شور و شوق تمام، کپه های هیزم را در پشت بام منازل روی هم جمع می کردند و خانواده ها دور هم جمع می شدند و با غروب خورشید هیزم ها را می افروختند و هنگام پریدن از روی آتش شب چهارشنبه سوری این شعری را می خواندند:

آتیل باتیل چارشنبه / بختیم آچیل چارشنبه

باش آغریم دیش آغریم بوردا قالسین / درد بَلام بوردا قالسین

ترجمه :

بپر و بدو چارشنبه / بختم رو باز کن چارشنبه

سردردم و دندون دردم همین جا بمونه / درد و بلام همین جا بمونه

منبع: همشهری آنلاین

به "آداب و رسوم چهارشنبه سوری در آذربایجان غربی" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "آداب و رسوم چهارشنبه سوری در آذربایجان غربی"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید