استاد فرشچیان: طراحی ضریح امام حسین (ع) عنایت ویژه خدا بود

به گزارش وبلاگ نصرت، یکی از بزرگان علمی مسیحیت در یکی از آثار خود از تابلوی عصرعاشورا نام برده و ضمن انتشار آن، نوشته این تابلو بیش از آنچه نشان می دهد مطالبی برای گفتن دارد. او از عمق تابلو مطالبی نوشته و بعد از آن، این اثر مورد توجه مسیحیت هم نهاده شد.

استاد فرشچیان: طراحی ضریح امام حسین (ع) عنایت ویژه خدا بود

به گزارش گروه دیگر رسانه های وبلاگ نصرت، استاد محمود فرشچیان، استاد مسلم در حوزه نقاشی ایرانی است که خود، خالق مکتب خاصی از این هنر است که در عین اینکه به اصالت هنر توجه داشته با ابداع شیوه های جدید، قابلیت و کارایی نقاشی ایرانی را افزایش داده است، حتی در هنر نقاشی ایرانی به این اندازه اکتفا ننموده و هنر را در خدمت به اسلام و ائمه اطهار علیهم السلام درآورده است به طوری که طراحی ضریح امام حسین علیه السلام و امام رضا علیه السلام از معروف ترین و مشهورترین آثار این استاد بزرگ است. تابلوی عصرعاشورا نیز اثر جاودانه و ماندگار دیگری است که تداعی نماینده مظلومیت امام حسین علیه السلام و یادآور وقایع عصر عاشوراست که نه تنها مردم مسلمان را به فکر فرو می برد، بلکه حرف های بسیاری برای غیرمسلمان ها داشته و مردم زیادی از کشورها و ادیان دیگر را به سوی مکتب حضرت سیدالشهدا علیه السلام جذب نموده است.

تسنیم در گفت وگو با استاد محمود فرشچیان، به آنالیز آثار این استاد بزرگ در رابطه با قیام عاشورا پرداخته است. آن طور که استاد فرشچیان توضیح می دهد: تابلوی عصرعاشورا با همه آثاری که تا آن موقع خلق نموده بودم تفاوت داشت. نمی دانم چطور عنوان کنم، با وجود اینکه مدت ها از خلق این اثر می گذرد هر باری که با یاد لحظه های معنوی خلق این تابلو می افتم، حال وهوای خاصی به من دست می دهد. در زمان خلق این اثر هم حس معنوی نابی داشتم که گویا عنایتی از سوی امام حسین علیه السلام بود تا بتوانم چنین تابلویی را ایجاد کنم.

او همچنین درباره طراحی ضریح امام حسین علیه السلام نیز توضیح می دهد: طرح ساخت این ضریح به طور ممتاز و متمایز با دیگر طرح هایی است که تا به حال اجرا شده است. در این ضریح همه عناصر هنری به طور منسجم کنار هم نهاده شده اند و هیچ نوع الگوبرداری از کارهای دیگر در آن مشاهده نمی گردد. اسمای الهی به طور مرتب در تمام ضریح استفاده شده، حتی طرح گل ها و برگ ها به شکلی استفاده شده که یادآور قیام کربلا و شهادت مظلومانه حضرت سیدالشهدا علیه السلام باشد. شش چراغ هم در شش گوشه ضریح طراحی شده و آیه شریفه الله نور السموات و الارض بر آن به صورت مشبک کار شده که از داخل آن نور سبزی پراکنده می گردد. درواقع همه عناصر هنری در این ضریح همراه با معنویت بوده و قیام عاشورا را تداعی می نماید.

تأثیر فضای خانواده مذهبی

تابلوی عصرعاشورا جزء بهترین و تأثیرگذارترین آثار نقاشی مرتبط با قیام حضرت سیدالشهدا علیه السلام محسوب می گردد، چه شد که به خلق این اثر ماندگار و مؤثر مشغول شدید؟

به زندگی و آثار و هر هنرمندی که مراجعه کنید، پیوند و ارتباطی بین میان فضای ذهنی و زندگی شخصی او پیدا می کنید که در آثارش هم تجلی پیدا می نماید. به لطف خدای متعال من در خانواده ای متدین و مذهبی به جهان آمدم که به امور دینی و شرعی پایبند بودند و عشق و ارادت خاصی نسبت به امام حسین علیه السلام در قلب والدین من بود. هرچند که کودکی من در دوران رژیم پهلوی گذشت که مراسم دینی در محدودیت و به سختی برگزار می شد، اما خانواده من به خلاف برخی از افراد آن دوره، نه دلدادگی به غرب پیدا نموده بودند و نه مذهب خود را فراموش نموده بودند.

پدر و مادر من در دورانی که خیلی از افراد به دنبال زرق وبرق جهانیی رفته بودند، بر باورها و اعتقادات دینی و فرهنگی اصیل خود مستحکم بودند و همواره در تربیت فرزندان خود دقت داشتند که امور مذهبی و دینی را به ما آموزش بدهند. حتی والدین ما در مراسم عزا و یا میلاد اهل بیت علیهم السلام خودشان بانی مراسم دینی می شدند.

تولد و رشد کردن در چنین فضای دینی و مذهبی باعث شد روحیه من هم مذهبی باشد و از همان کودکی با مضامین دینی آشنا شوم و بتوانم عمرم را در خدمت به دین خدا بگذرانم.

شور و حال زمان خلق اثر عصرعاشورا

هرچند تابلوی عصرعاشورا مشهورترین اثر شماست، اما آیا قبل از آن آثاری با درون مایه مذهبی ایجاد نموده بودید؟

بله. قبل از این تابلو هم چند اثر مذهبی خلق کردم، به عنوان مثال تابلوی غار حرا یکی از آن ها است و یا تذهیبی ممتاز بود که در حال حاضر در موزه حرم مطهر رضوی نهاده شده است تا مردم از آن استفاده نمایند.

با وجود این تابلوی عصر عاشورا با همه آثاری که تا آن موقع خلق نموده بودم تفاوت داشت. نمی دانم چطور عنوان کنم، با وجود اینکه مدت ها از خلق این اثر می گذرد هر باری که با یاد لحظه های معنوی خلق این تابلو می افتم، حال وهوای خاصی به من دست می دهد. در زمان خلق این اثر هم حس معنوی نابی داشتم که گویا عنایتی از سوی امام حسین علیه السلام بود تا بتوانم چنین تابلویی را ایجاد کنم.

ماجرای طراحی تابلوی عصرعاشورا

زمینه خلق تابلوی عصرعاشورا چه بود؟ خودتان در اثر ارادت و عشق به امام حسین علیه السلام این تابلو را خلق کردید و یا سفارشی از طرف مرکز یا سازمانی داشته اید؟

تابلوی عصرعاشورا به هیچ عنوان سفارشی نبود، بلکه کاملاً یک اثر ناشی از جوشش درونی و ارتباط معنوی بود.

شاید به همین دلیل این اندازه مورد استقبال نهاده شده است. چه شد که ایده خلق چنین اثری به ذهن شما خطور کرد؟

حقیقت این است که همان طور که اشاره کردم، مادر من ارادت و عشق زیادی نسبت به امام حسین علیه السلام داشت، نه تنها خودش بانی هیئت و مراسم دینی برای آن حضرت می شد، بلکه همواره من را تشویق می کرد تا خدمتی به آن حضرت بکنم. آن قدر به امام حسین علیه السلام علاقه داشت که بارها اتفاق می افتاد در مراسم شادی و مولودی آن حضرت از عشق زیاد به گریه می افتاد. این شور و حرارت در ماه محرم و مراسم عزای حضرت سیدالشهدا علیه السلام چندین برابر می شد.

یک سال در دهه ماه محرم و روز عاشورا بود. عصربود و من در خانه بودم اما حس وحال عجیبی داشتم. مادرم که دید من تنها در خانه مانده ام و به هیچ هیئت و روضه ای نرفته ام، دلگیر شد و گفت همه سن وسال های تو مشغول عزاداری هستند و یا در هیئت ها کاری برای امام حسین علیه السلام انجام می دهند. چرا تو در خانه نشسته ای و کاری نمی کنی؟.

همین تلنگر مادرم کنار شور و حال عجیبی که داشتم، نهاده شد. به اتاق رفتم و ناخودآگاه پشت بوم نقاشی نهاده شدم. دست به قلم بردم و طرح اولیه عصرعاشورا را در مدت زمان کوتاهی کشیدم. در همان مدت کوتاه حتی قسمت هایی از رنگ آمیزی را هم انجام دادم. هنوز هم خودم نمی دانم چطور این اثر خلق شد اما می دانم در آن موقع و دقایق، حس وحال خوبی داشتم، گویی مورد توجه و عنایت حضرت سیدالشهدا علیه السلام نهاده شده بودم که توانستم چنین طرحی بزنم، طوری که صاحب نظران، تابلوی عصرعاشورا را اثری جاودانه می نامند.

استقبال مردم کشورها و ادیان دیگر از تابلوی عصرعاشورا

گویی برای خرید این اثر پیشنهادهایی با مبالغ بسیار هم داشته اید، چه شد که آن را نفروختید؟

درست است، پیشنهادهایی با مبلغ های بسیار و هنگفتی به من شد تا این اثر را به فروش برسانم. اما من این اثر را عنایتی از سوی خدای متعال می دانم و به همین دلیل نمی توانم مبلغ و ارزش مادی برای آن قائل باشم. اصولاً هم تابلوی عصرعاشورا را به منظور کسب درآمد خلق ننموده ام تا برایش مبلغی مشخص کنم. این اثر را برازنده حرم مطهر امام رضا علیه السلام دانستم و بدون هیچ گونه چشمداشت مادی، آن را تقدیم به آستان قدس رضوی کردم.

شما سال هاست که در کشور آمریکا زندگی می کنید، آن طور که می دانیم گویا حتی مردم این کشور هم استقبال گسترده ای از تابلوی عصرعاشورا نموده اند، به اعتقاد شما، دلیل این اتفاق چیست؟ آیا آن ها با فرهنگ عاشورا آشنایی دارند؟

استقبال شیعیان از تابلوی عصرعاشورا بسیار گسترده است، به طوری که حتی در مراسم شهادت شیخ نمر هم این تابلو به عنوان زمینه نهاده شده بود. در مراسم بسیاری و در هیئت ها هم دیده ام که از طرح این تابلو استفاده شده است.

در این میان مردم کشورهای دیگر و از ادیان دیگر هم به این تابلو توجه داشته اند، به عنوان مثال یکی از بزرگان علمی مسیحیت در یکی از آثار خود از این تابلو نام برده و ضمن اینکه آن را منتشر کرد، درباره آن نوشته که این تابلو بیش از آنچه نشان می دهد مطالبی برای گفتن دارد. او از عمق تابلو مطالبی نوشته و بعد از آن، این اثر مورد توجه مسیحیت هم نهاده شده است.

البته در نمایشگاه هایی که بر پا نموده ام چندین بار شاهد استقبال مردم از ادیان و فرهنگ های دیگر بوده ام، به عنوان مثال در یک نمایشگاه خصوصی متوجه شدم خانمی که مسیحی بود و ظاهراً اهل آمریکا بوده، مدت ها مقابل تابلو ایستاد و اشک ریخت. وقتی دلیل متحول شدن او را جویا شدم، گفت که درباره قیام امام حسین علیه السلام مطالبی را شنیده، اما دیدن این تابلو عمق ماجرا و عزای خانواده آن حضرت را به خوبی نشان داده و او را متحول نموده است.

تداعی شدن مفاهیم معنوی در جلوه های بصری تابلو

به اعتقاد خودتان آیا تنها جلوه بصری و زیبایی آن موجب جلب توجه مخاطبان مسلمان و به خصوص غیرمسلمان ها شده و یا مفاهیم درونی و معنوی آن؟

این که گفته گردد تنها جلوه نظری اثر عصرعاشورا مورد توجه غیرمسلمان ها نهاده شده، تحلیل و ارزیابی درستی نیست، چون مردم کشورهای دیگر چندان با آثار هنری و سبک های مورد استفاده در هنر کشور ما آشنا نیستند و مفاهیم هنری را مانند هنرمندان ما درک نمی نمایند، در عین حال که این اثر به هر حال مفاهیمی را مانند هر طرح دیگری بیان می نماید که تا زمانی که مخاطب آن را درک نکند، نمی تواند زیبایی حقیقی تابلویی را متوجه شده و بفهمد.

به اعتقاد من آنچه موجب توجه غیرمسلمان ها به تابلوی عصرعاشورا شده، این است که آن ها هم ارتباطی غریب با قیام امام حسین علیه السلام برقرار می نمایند، هرچند که حقیقت امر را ندانند و یا متوجه نباشند، چون ابهامی غریب در تمام این اثر وجود دارد که دلالت بر عمق حقانیت و مظلومیت آن حضرت دارد، به این صورت که طبق مبانی هنری، قهرمان اثر در وسط تابلو نمایش داده می گردد در حالی که در این تابلو، امام حسین علیه السلام که قهرمان اصلی است، غایب است و اسب او دیده می گردد.

از سوی دیگر نمایه هایی مانند اسب آغشته به خون و بی سوار میان تعدادی از زنان، پرنده هایی با بال های خونین، تیرهایی بر بدن اسب، نخل های خمیده، زین آویزان و معلق و سایر جزئیات موجود در طرح، پیامی را به بیننده می رساند. بیننده چه مسلمان باشد و چه غیرمسلمان، از تماشای این عناصر پیوندی روحی با اثر پیدا نموده و موجب تحول درونی او می گردد. هرچند مسلمانان و سایر افراد هراندازه با قیام عاشورا آشنایی بیشتری داشته باشند، بهتر می توانند عمق اثر را درک نمایند، ولی به هر حال غیرمسلمانان و افرادی که آشنایی با مبانی هنری ندارند هم می توانند تحول و نکات موجود در آن را متوجه شوند.

ماجرای طراحی ضریح امام حسین علیه السلام

یکی از آثار ماندگار و پرارزش شما، طراحی ضریح امام حسین علیه السلام است، چه شد که چنین سعادتی برای شما ممکن شد؟

قبل از اینکه در طراحی ضریح امام حسین علیه السلام همکاری داشته باشم، چندین بار به کربلا مشرف شده بودم. در کودکی همراه با مادرم به زیارت حرم مطهر حضرت سیدالشهدا علیه السلام رفته بودم و بارها هم خودم حتی در شرایط سخت، خود را به حرم مطهر رسانده بودم تا از زیارت آن حضرت بهره ببرم.

اما مدتی قبل تعدادی از مذهبیون شهر قم اعلام نظر نموده بودند که خوب است ضریحی برای امام حسین علیه السلام طراحی گردد که علاوه بر داشتن ویژگی های ممتاز هنری، برازنده و شایسته آستان مطهر آن حضرت باشد. بر همین اساس حدود سال 85 بود که نامه ای از سوی هیأت امنای قم دریافت کردم مبنی بر اینکه کار طراحی و ساخت ضریح امام رضا علیه السلام را بسیار خوب انجام داده اید. از من دعوت شده بود تا برای ضریح حضرت سیدالشهدا علیه السلام هم طرحی را ارائه بدهم.

بر این اساس خواسته شده بود تا طرحی را برای تصویب نهایی ارائه بدهم، به همین دلیل در طول شش ماه، شش طرح مبنی بر توضیح طرح اجرایی به خصوص در خصوص ابعاد و اندازه های ضریح ارسال کردم. البته در آن موقع هیأت امنا کار را فوری می خواستند و این موضوع، نکته ای بود که باید در حین کار لحاظ می کردم.

چرا کار را فوری می خواستند؟ چه محدودیت زمانی وجود داشت؟

چون هم زمان با آغاز کار از طرف من، هندی ها هم می خواستند ضریحی از جنس طلا بسازند و در عین حال کویتی ها هم قصد داشتند که با طراحی خاص خودشان ضریحی را برای حرم مطهر امام حسین علیه السلام آماده نمایند، با وجود این، لطف خدا شامل حال مردم ایران شد و این کار با همت مذهبیون قم و بنده حقیر صورت گرفت.

معنویت عناصر در ضریح حضرت سیدالشهدا علیه السلام

یکی از خصوصیات شاخص ضریح جدید امام حسین علیه السلام طراحی منحصربه فرد آن است که کارشناسان هنر بر آن تأکید می نمایند، چه مواردی را در ساخت این ضریح در نظر گرفته و رعایت کردید؟

همان طور که اشاره کردید طرح ساخت این ضریح به طور ممتاز و متمایز با دیگر طرح هایی است که تا به حال اجرا شده است. در این ضریح همه عناصر هنری به طور منسجم کنار هم نهاده شده اند و شما هیچ نوع الگوبرداری از کارهای دیگر در آن مشاهده نمی کنید. اسمای الهی به طور مرتب در تمام ضریح استفاده شده است، حتی طرح گل ها و برگ ها به شکلی استفاده شده که یادآور قیام کربلا و شهادت مظلومانه امام حسین علیه السلام باشد. شش چراغ هم در شش گوشه ضریح طراحی شده و آیه شریفه الله نور السموات و الارض بر آن به صورت مشبک کار شده که از داخل آن نور سبزی پراکنده می گردد، درواقع همه عناصر هنری در این ضریح همراه با معنویت بوده و قیام عاشورا را تداعی می نماید.

ماجرای شفای دست استاد فرشچیان

شما سال ها فعالیت های هنری خود را در خدمت اسلام و اهل بیت علیهم السلام آورده اید، در این مدت طبیعتاً عنایت ها و لطف های ویژه ای به شما شده که حتی خدمت به این آستان مقدس یکی از شاخصترین آن هاست، در عین حال ممکن است از لطف های دیگر و عنایت های ویژه ائمه اطهار علیهم السلام که خودتان درک نموده اید، برای ما بگویید؟

همین که توانسته ام خدمتی به دین اسلام کنم، بزرگ ترین لطف و عنایت خدای متعال است. اگر خواست و اراده الهی نبود، نمی توانستم توشه ای از هنر خود بردارم. از طرف دیگر لطف هایی هم به من شده که نمی توانم همه آن ها را بازگو کنم، ولی نمونه ای از آن ها را برای شما عنوان می کنم.

به یاد دارم مدتی قبل از اینکه پیشنهاد کار بنده در ساخت ضریح امام رضا علیه السلام به دستم برسد، برای انجام کاری به فرانکفورت رفته بودم. در آنجا در قطاری دست راستم میان درها گیر نموده به شدت آسیب دید. در آمریکا به سراغ پزشک های متخصص رفتم و آن ها گفتند که شانه ام باید جراحی گردد چون در غیر این صورت به مرور زمان دستم خشک شده و از کار می افتد. در همان روزها بود که از آستان قدس رضوی با من تماس گرفتند تا طراحی ضریح امام رضا علیه السلام را آغاز کنم. نگران دستم بودم و این نگرانی وقتی بیشتر می شد که می ترسیدم مبادا دستم نتواند در این راه معنوی و پربرکت همراهی ام کند.

به هر حال این سفارش را با شوق قبول و با توکل به خدا و توسل به آن حضرت کار را آغاز کردم. کاغذها را پهن کردم تا کار طراحی را آغاز کنم. باورتان نمی گردد که کمترین دردی در دستم نداشتم و دست راستم به طور معجزه آسایی شفا پیدا نموده بود، طوری که وقتی این موضوع را با پزشک ها مطرح کردم، آن ها هم از این اتفاق تعجب نموده بودند.

حالا هم که سال ها از آن ماجرا می گذرد، نه تنها دستم دچار کمترین مشکل و ضعفی نشده، بلکه مانند همان دوران جوانی قلم به دست می گیرم و طراحی می کنم. همه این ها را از لطف خدای متعال و عنایت ویژه امام رضا علیه السلام می دانم.

منبع: خبرگزاری دانشجو

به "استاد فرشچیان: طراحی ضریح امام حسین (ع) عنایت ویژه خدا بود" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "استاد فرشچیان: طراحی ضریح امام حسین (ع) عنایت ویژه خدا بود"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید